Halil Hamid Paşa Kimdir? Hayatı, Sadrazamlığı ve Dönemin Önemli Olayları

Halil Hamid Paşa Kimdir?

Halil Hamid Paşa, 27 Nisan 1785 tarihinde Bozcaada'da hayatını kaybetmiş bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam olarak yer alır. Babası bilinmiyor (kaynaklarda Hacı Mustafa Ağa ve Ali Ağa adları verilir)'dir. Kabri: Gövdesi Bozcaada'da, kesik başı Karacaahmet Mezarlığı'ndaki aile kabristanında, İstanbul.

Halil Hamid Paşa, 1782-1785 yılları arasında I. Abdülhamid'in sadrazamlığını yapan, ordu ve tersane düzenlemeleriyle bilinen Osmanlı devlet adamıdır.

com.com.tr

Halil Hamid Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 1736: Isparta'da doğdu. Doğum günü kaynaklarda kayıtlı değildir.
• 1750: Küçük yaşta babasıyla birlikte İstanbul'a geldi ve öğrenimini burada sürdürdü.
• 1760: Bâbıâli Divan Kalemi'ne alındı ve beylikçi yanında kâtip oldu.
• 1765: Eflak voyvodalığı kapı kethüdâsı İstavrikizâde'ye kâtiplik yaptı; onun öldürülmesi üzerine Bâbıâli'ye döndü.
• 1770: Darphane Emini Râif İsmâil Efendi'nin tavsiyesiyle Âmedî Kalemi'ne alındı, hâcegânlığa terfi etti ve âmedci oldu.
• 1774: Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı; Kırım Hanlığı Osmanlı Devleti'nden ayrıldı.
• 1779: Büyük tezkireciliğe yükseldi.
• 21 Mart 1779: Aynalıkavak düzenlemesi imzalandı ve Kırım'daki taht meselesi geçici olarak çözüldü.
• 1780: Reisülküttaplığın ardından Sadrazam Silâhdar Karavezir Mehmed Paşa'nın kethüdâlığına getirildi; tersane eminliği de bu yıllara aittir.
• 1781: Sadrazam Bolulu İzzet Mehmed Paşa tarafından sadaret kethüdâlığından alındı.
• 1782: I. Abdülhamid'in emriyle ikinci kez sadaret kethüdâlığına getirildi.
• 31 Aralık 1782: Sadrazamlığa getirildi; mühr-i hümayun kendisine verildi.
• 1783: Rusya Kırım'ı ilhak ettiğini ilan etti; devlet protesto ile savaş arasında sıkıştı.
• 1783: Rusya ile ticaret antlaşması yapıldı; Karadeniz'de Rus üstünlüğü belirginleşti.
• 1783: Isparta'da Hacı Abdi Efendi Camii içinde kurduğu kütüphanenin vakfiyesi düzenlendi; 449 cilt kitap vakfedildi.
• 1783: Burdur'da Çeşmecizâde Medresesi içinde bir kitaplık kurdurdu.
• 18 Aralık 1783: Devlet ileri gelenleri ve ulemânın katıldığı gizli toplantıda, Kırım'ın ilhakını tanıyan senedin verilmesi oy birliğiyle kabul edildi.
• 1784: Yeniçeri Ocağı'nda yoklama yapıldı; hizmet vermeyenlerin elindeki esâmîler hükümsüz sayılarak hazineye devredildi.
• 1784: Sürat Topçuları Ocağı yeniden kuruldu ve işleyişi için nizamnâme hazırlatıldı.
• 1784: Mühendishâne yeniden düzenlendi; Fransız mühendisler Lafitte-Clavé ve Monnier ile Gelenbevî İsmâil Efendi hoca olarak görevlendirildi.
• 1784: Lağımcı ve Humbaracı ocaklarında yoklama yapıldı ve programlı talimler hazırlatıldı.
• 1784: İsveç elçiliği tercümanı D'Ohsson'a, devletin bütününü kapsayan bir düzenleme tasarısından söz etti.
• 1784: Kafkas ve Balkan hattındaki serhad kaleleri ile Bosna taraflarındaki kaleler silah, cephane ve yiyecekle takviye edildi.
• 31 Mart 1785: Sabaha karşı ansızın azledildi, mal varlığına el konuldu ve Gelibolu'ya sürgüne gönderildi.
• 1785: Şeyhülislâm Dürrîzâde Mehmed Atâullah Efendi, eski yeniçeri ağası Yahyâ Ağa ve Vezir Râif İsmâil Paşa görevlerinden uzaklaştırıldı.
• 1785: Kendisine Mekke şeyhülharemliği ve Cidde sancağı ilâvesiyle Habeş eyaleti verildi.
• Nisan 1785: Yeni görevinin hazırlıklarını Bozcaada'da sürdürdü; ardından İstanköy adasına geçmesi emredildi ve valilikten azledildi.
• 27 Nisan 1785: Hakkında çıkan ferman üzerine öldürüldü; gövdesi Bozcaada'da defnedildi.
• Mayıs 1785: Kesik başı İstanbul'a gönderildi ve Ortakapı'da teşhir edildi; daha sonra Karacaahmet Mezarlığı'ndaki aile kabristanına gömüldü.
• 1787: Rusya ile savaş başladı; hazırlanan mühimmatın ilk üç yılın ihtiyacını karşıladığı kaydedilir.
• 1794: Damadı Safranbolulu İzzet Mehmed Paşa sadrazamlığa getirildi ve 1798 yılına kadar görevde kaldı.

Halil Hamid Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
1736	Isparta'da doğdu. Doğum günü kaynaklarda kayıtlı değildir.
1750	Küçük yaşta babasıyla birlikte İstanbul'a geldi ve öğrenimini burada sürdürdü.
1760	Bâbıâli Divan Kalemi'ne alındı ve beylikçi yanında kâtip oldu.
1765	Eflak voyvodalığı kapı kethüdâsı İstavrikizâde'ye kâtiplik yaptı; onun öldürülmesi üzerine Bâbıâli'ye döndü.
1770	Darphane Emini Râif İsmâil Efendi'nin tavsiyesiyle Âmedî Kalemi'ne alındı, hâcegânlığa terfi etti ve âmedci oldu.
1774	Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı; Kırım Hanlığı Osmanlı Devleti'nden ayrıldı.
1779	Büyük tezkireciliğe yükseldi.
21 Mart 1779	Aynalıkavak düzenlemesi imzalandı ve Kırım'daki taht meselesi geçici olarak çözüldü.
1780	Reisülküttaplığın ardından Sadrazam Silâhdar Karavezir Mehmed Paşa'nın kethüdâlığına getirildi; tersane eminliği de bu yıllara aittir.
1781	Sadrazam Bolulu İzzet Mehmed Paşa tarafından sadaret kethüdâlığından alındı.
1782	I. Abdülhamid'in emriyle ikinci kez sadaret kethüdâlığına getirildi.
31 Aralık 1782	Sadrazamlığa getirildi; mühr-i hümayun kendisine verildi.
1783	Rusya Kırım'ı ilhak ettiğini ilan etti; devlet protesto ile savaş arasında sıkıştı.
1783	Rusya ile ticaret antlaşması yapıldı; Karadeniz'de Rus üstünlüğü belirginleşti.
1783	Isparta'da Hacı Abdi Efendi Camii içinde kurduğu kütüphanenin vakfiyesi düzenlendi; 449 cilt kitap vakfedildi.
1783	Burdur'da Çeşmecizâde Medresesi içinde bir kitaplık kurdurdu.
18 Aralık 1783	Devlet ileri gelenleri ve ulemânın katıldığı gizli toplantıda, Kırım'ın ilhakını tanıyan senedin verilmesi oy birliğiyle kabul edildi.
1784	Yeniçeri Ocağı'nda yoklama yapıldı; hizmet vermeyenlerin elindeki esâmîler hükümsüz sayılarak hazineye devredildi.
1784	Sürat Topçuları Ocağı yeniden kuruldu ve işleyişi için nizamnâme hazırlatıldı.
1784	Mühendishâne yeniden düzenlendi; Fransız mühendisler Lafitte-Clavé ve Monnier ile Gelenbevî İsmâil Efendi hoca olarak görevlendirildi.
1784	Lağımcı ve Humbaracı ocaklarında yoklama yapıldı ve programlı talimler hazırlatıldı.
1784	İsveç elçiliği tercümanı D'Ohsson'a, devletin bütününü kapsayan bir düzenleme tasarısından söz etti.
1784	Kafkas ve Balkan hattındaki serhad kaleleri ile Bosna taraflarındaki kaleler silah, cephane ve yiyecekle takviye edildi.
31 Mart 1785	Sabaha karşı ansızın azledildi, mal varlığına el konuldu ve Gelibolu'ya sürgüne gönderildi.
1785	Şeyhülislâm Dürrîzâde Mehmed Atâullah Efendi, eski yeniçeri ağası Yahyâ Ağa ve Vezir Râif İsmâil Paşa görevlerinden uzaklaştırıldı.
1785	Kendisine Mekke şeyhülharemliği ve Cidde sancağı ilâvesiyle Habeş eyaleti verildi.
Nisan 1785	Yeni görevinin hazırlıklarını Bozcaada'da sürdürdü; ardından İstanköy adasına geçmesi emredildi ve valilikten azledildi.
27 Nisan 1785	Hakkında çıkan ferman üzerine öldürüldü; gövdesi Bozcaada'da defnedildi.
Mayıs 1785	Kesik başı İstanbul'a gönderildi ve Ortakapı'da teşhir edildi; daha sonra Karacaahmet Mezarlığı'ndaki aile kabristanına gömüldü.
1787	Rusya ile savaş başladı; hazırlanan mühimmatın ilk üç yılın ihtiyacını karşıladığı kaydedilir.
1794	Damadı Safranbolulu İzzet Mehmed Paşa sadrazamlığa getirildi ve 1798 yılına kadar görevde kaldı.

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
1784	Kırım'ın ilhakını tanıyan senet	Rusya	18 Aralık 1783 tarihli gizli toplantıda alınan karar üzerine verildi; ilhakın resmen kabul edildiğini belgeliyordu.
1783	Osmanlı Rus Ticaret Antlaşması	Rusya	Karadeniz ticaretinde Rusya lehine dengeyi pekiştirdi; Halil Hamid Paşa buna karşılık denizi bütün devletlerin ticaret gemilerine açmayı tasarlıyordu.

Halil Hamid Paşa Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Halil Hamid Paşa Kütüphanesi	kütüphane	1783	Hacı Abdi Efendi Camii, Isparta	Cami içinde taş bir yapı olarak inşa edildi; kuruluşunda 449 cilt kitap vakfedildi. Vakfiyede iki hâfız-ı kütüb, bir kapıcı ve bir temizlik görevlisi öngörülmüştü.
Çeşmecizâde Medresesi Kitaplığı	kitaplık	1783	Burdur	Müstakil bir yapı değil, medrese içinde kurulan bir koleksiyondur.
Hacı Abdi Efendi Camii genişletmesi ve şadırvanı	cami		Isparta	Camiyi genişletti ve suyunu getirterek bir şadırvan yaptırdı.
Zeynep Hanım Çeşmesi	çeşme		Sahaf Muhyiddin Camii avlusu, Kasımpaşa, İstanbul	Annesi adına yaptırıldı.
Bâbıâli çeşmesi ve yol genişletmesi	çeşme		Bâbıâli, İstanbul	Bâbıâli önündeki dar yollar genişletildi ve kapının köşesine bir çeşme yapıldı.
Davutpaşa İskelesi Tekkesi	tekke		Davutpaşa İskelesi, İstanbul	Sa'diyye tarikatına bağlı bir şeyh için yaptırıldı.
Sürat Topçuları Ocağı'nın yeniden kurulması	askerî düzenleme	1784	İstanbul	1774 yılında kurulup dağılan ocak yeniden teşkil edildi, mevcudu artırıldı ve nizamnâmesi hazırlatıldı.
Mühendishânenin yeniden düzenlenmesi	eğitim kurumu	1784	Tersane, İstanbul	Fransız ve Osmanlı hocalar görevlendirildi; mühendislik çizimi ve tahkimat teknikleri okutulmaya başlandı.

Halil Hamid Paşa Ailesi

• Babası: (Kaynaklarda babasının adı farklı verilir: bir kısmı Hacı Mustafa Ağa, bir kısmı Ali Ağa adını kaydeder)
• Annesi: Zeynep Hanım (Kasımpaşa'da Sahaf Muhyiddin Camii avlusundaki çeşme onun adına yaptırıldı)

Halil Hamid Paşa Döneminin İlkleri

• Mühendishânede Fransız hocalarla düzenli öğretimi başlatan sadrazam 1784
• Yeniçeri esâmîlerinin kapsamlı yoklamasını yaptıran ve boş kayıtları hazineye devreden sadrazam 1784
• Sürat Topçuları Ocağı'nı nizamnâmeye bağlayarak yeniden kuran sadrazam 1784
• Karadeniz'i bütün devletlerin ticaret gemilerine açmayı tasarlayan Osmanlı sadrazamı 1783 sonrası
• Kalem yolundan gelip valilik ya da sefer komutanlığı yapmadan sadarete ulaşan devlet adamı 31 Aralık 1782

Kaynak: com.com.tr